Ακαδημαϊκές προσεγγίσεις

Το «φαινόμενο» των κοινωνικών ιατρείων ως δυναμικό πεδίο της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, απασχολεί μερίδα της ακαδημαϊκής επιστημονικής κοινότητας εντός και εκτός Ελλάδας. Το ενδιαφέρον εκδηλώνεται κυρίως μέσω ερευνητικών πονημάτων και άρθρων, που εστιάζουν και εμβαθύνουν στα κοινωνικά ιατρεία από διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις (κοινωνιολογική, ιατρική, κινηματική, ψυχολογική, ανθρωπολογική κ.α).

Σκοπός της σελίδας αυτής είναι να φιλοξενήσει επιστημονικές μελέτες, έρευνες και άρθρα που αφορούν στα κοινωνικά ιατρεία προκειμένου να διαφανεί η πολυεπίπεδη κοινωνική δυναμική τους, ενώ παράλληλα διευρύνεται η δυνατότητα ενός ζωντανού δημόσιου κοινωνικού διαλόγου.

Δημοσιευμένες εργασίες:

«Διάδραση ανθρώπου-υπολογιστή, κινήματα αλληλεγγύης και αλληλέγγυα οικονομία»

Βασίλης Βλαχοκυριάκος, κ.α.
Open Lab, Newcastle University, UK
Η εργασία θα παρουσιαστεί στο συνέδριο:
«The ACM CHI Conference on Human Factors in Computing Systems»,
Colorado Convention Center, Denver, CO, USA | May 6-11, 2017

Περίληψη: Η οικονομική κρίση και οι πολίτικες λιτότητας στην Ευρώπη είχαν καταστροφικά αποτελέσματα για τις δημοσιές υπηρεσίες και την κοινωνική ασφάλιση, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Η Ελληνική κοινωνία των πολίτων επέδειξε γρήγορα αντανακλαστικά, ιδρύοντας δομές αλληλεγγύης που στοχεύουν στην βοήθεια και ενδυνάμωση ευάλωτων πολίτων με σκοπό την συν-δημιουργία ενός κινήματος κατά της λιτότητας. Ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ψηφιακή τεχνολογία έπαιξε σημαντικό ρολό στην εκκίνηση του κινήματος, σήμερα έχει αμελητέο ρόλο στις πρακτικές και την αυτό-οργάνωση του. Μέσω της συμμέτοχης μας σε διαφορά κινήματα αλληλεγγύης στην Ελλάδα, κατανοούμε την ‘αλληλέγγυα οικονομία’ σαν ένα πείραμα άμεσης δημοκρατίας και αυτο-οργανωσης. Συμμετέχοντας σε ένα εύρος δομών αλληλεγγύης, αναπτύσσουμε ένα αλληλέγγυο όραμα για τον κλάδο της διάδρασης ανθρώπου-υπολογιστή (‘Solidarity HCI’), προς μια δέσμευση για τον σχεδιασμό συστημάτων που θα υποστηρίζουν τον προσωπικό, κοινωνικό και θεσμικό μετασχηματισμό μέσα από διαδικασίες αγωνιστικού πλουραλισμού και διεκδίκησης, όπου οι στόχοι της αλληλέγγυας οικονομίας αναδιαμορφώνονται δυναμικά αλλά και τίθενται στην πράξη. 

Ολόκληρο το άρθρο στον παρακάτω σύνδεσμο (στα αγγλικά):

https://drive.google.com/file/d/0B2ry2EosXEWaTVlqWDhrdkdlZVU/view?usp=sharing


«Τα κοινωνικά ιατρεία και φαρμακεία ως νέα μορφή κοινωνικής και πολιτικής δράσης.
Η περίπτωση του Μητροπολιτικού Κοινωνικού Ιατρείου Ελληνικού (ΜΚΙΕ)»

Χρυσούλα Κουσουλέντη
Mεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014

Περίληψη:  Η συγκεκριμένη διπλωματική εργασία επιχειρεί μέσω της άντλησης πρωτογενών ποιοτικών δεδομένων να διερευνήσει τα κοινωνικά ιατρεία ως φορείς νέας μορφής κοινωνικής και πολιτικής συλλογικής δράσης που γεννάται από την πραγματικότητα της συστηματικής αποδόμησης του δημοσίου συστήματος υγείας. Πραγματικότητα που αφενός διευρύνει ποικιλοτρόπως και δραματικά τον αριθμό των ανθρώπων που δεν έχουν δυνατότητα πρόσβασης σε φορείς της δημόσιας υγείας και αφετέρου οδηγεί στην κινητοποίηση πολιτών ώστε να δημιουργήσουν εθελοντικές δομές κάλυψης αναγκών υγείας από τη βάση του κοινωνικού σώματος με αμεσοδημοκρατικό τρόπο λειτουργίας. Ως αντιπροσωπευτική μελέτη περίπτωσης επιλέχθηκε το Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού (ΜΚΙΕ). Η εργασία περιλαμβάνει έξι κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο προσεγγίζεται η κινηματική ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, προκειμένου να τεθεί το θεωρητικό πλαίσιο. Στο δεύτερο κεφάλαιο περιγράφονται τα αποτελέσματα των εφαρμοζόμενων πολιτικών στρατηγικών, προκειμένου να καταστεί σαφέστερη η συνθήκη μέσα στην οποία δημιουργούνται τα κοινωνικά ιατρεία. Ακολούθως, στο τρίτο κεφάλαιο αναλύεται η μεθοδολογία της έρευνας. Στο τέταρτο και στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας. Η εργασία ολοκληρώνεται με το έκτο κεφάλαιο, όπου καταγράφονται τα κυριότερα συμπεράσματα.

Ολόκληρη η εργασία στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://drive.google.com/file/d/0B9MB-ros_2DuTDdsOFdqczZhcms/view


«Το Σύστημα Υγείας και ο ρόλος των Κοινωνικών Ιατρείων κατά την διάρκεια της ελληνικής οικονομικής κρίσης. Μέτρηση ικανοποίησης ασθενών στο Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού και στο Ιατρείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης Περιστερίου»

Ιωάννα Χρα
Mεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Πειραιώς
Αθήνα, Ιούνιος 2015

Περίληψη: Αντικείμενο της διπλωματικής αυτής εργασίας είναι να εξετάσει τα προβλήματα του συστήματος υγείας στην Ελλάδα και να μελετήσει την οργάνωση και τη λειτουργία των Κοινωνικών Ιατρείων ως καινοτόμων φορέων παροχής υπηρεσιών πρωτοβάθμιας υγείας και ως νέων, πρωτότυπων κοινωνικοοικονομικών δομών, στο πλαίσιο της μεγάλης κρίσης που αντιμετωπίζει η χώρα. Επίσης, να μετρήσει το βαθμό ικανοποίησης των ασθενών σε δύο Κοινωνικά Ιατρεία, το Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού και το Ιατρείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης Περιστερίου. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια συνοπτική περιγραφή των συστημάτων υγείας που υπάρχουν στα κράτη – μέλη και των κατευθύνσεων της πολιτικής για την υγεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας η Ελλάδα είναι μέλος. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζονται η εξέλιξη και τα βασικά χαρακτηριστικά λειτουργίας του συστήματος υγείας στην Ελλάδα, με έμφαση στην περίοδο μετά την ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και μέχρι την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης. Το τρίτο κεφάλαιο προσεγγίζει τα αίτια και τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης στην κοινωνία και καταγράφει τις επιπτώσεις της στο σύστημα υγείας που διαμόρφωσαν τις συνθήκες δημιουργίας των Κοινωνικών Ιατρείων. Το τέταρτο κεφάλαιο διερευνά τον ιδιαίτερο κοινωνικοοικονομικό χαρακτήρα των νέων αυτών δομών πρωτοβάθμιας παροχής υπηρεσιών υγείας εξετάζοντας τους σκοπούς, τις δραστηριότητες, την οργάνωση και τη λειτουργία τους. Επίσης, γίνεται μια προσπάθεια κριτικής θεώρησης, με τη διατύπωση ορισμένων προβληματισμών και παρατηρήσεων για το φαινόμενο αυτό. Το πέμπτο κεφάλαιο περιλαμβάνει το σκοπό, την ανάλυση των δεδομένων και τα αποτελέσματα της έρευνας για την ικανοποίηση των ασθενών στα ανωτέρω δύο Κοινωνικά Ιατρεία. Η εργασία ολοκληρώνεται με το έκτο κεφάλαιο όπου καταγράφονται τα κυριότερα συμπεράσματα.

Ολόκληρη η εργασία στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://drive.google.com/file/d/0B9MB-ros_2DueTRmektuMG9BVTg/view?usp=sharing


«Οικονομική Κρίση και Κρίση στην Υγεία. Βιοηθικές Προεκτάσεις»

Ευαγγελία Μπογοσιάν
Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία,
ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ – ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ – ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
Ηράκλειο Απρίλιος 2016

Περίληψη: Σκοπός αυτής της εργασίας ήταν η μελέτη των βιοηθικών προεκτάσεων της οικονομικής κρίσης, μέσω της μελέτης των επιπτώσεων της στην υγεία. Ως βιοηθικές προεκτάσεις θεωρούνται ο περιορισμός της υγείας ως ατομικό και κοινωνικό δικαίωμα και η συνακόλουθη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Στη μελέτη των βιοηθικών προεκτάσεων προστίθεται η αλληλεγγύη, ως έννοια και πρακτική, σχετιζόμενη με τις δραστηριότητες που αναπτύσσουν τα Κοινωνικά Ιατρεία και Φαρμακεία Αλληλεγγύης.

Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο η εργασία αναφέρεται στην αξιοπρέπεια, ως πηγή που τροφοδοτεί το περιεχόμενο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εξηγεί ότι, η υποβάθμιση του δικαιώματος στην υγεία αποτελεί πλήγμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ότι η υποχώρηση του δικαιώματος στην υγεία και των άλλων κοινωνικών δικαιωμάτων, εξαιτίας του ενιαίου χαρακτήρα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οδηγεί τελικά στην υποχώρηση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων.
Στη συνέχεια αναφέρεται στο ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος που εδραιώθηκε μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, βασιζόμενο στις αξίες της ισότητας και της αλληλεγγύης και στην υποχώρηση του τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Αναφέρεται στις δράσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, που αναδύεται στη χώρα μας και τοποθετείται στα δεοντολογικά ερωτήματα που εγείρονται από αυτές.

Στο τέλος του πρώτου κεφαλαίου γίνεται αναλυτική αναφορά στην έννοια της αλληλεγγύης, που επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο στις συνθήκες της κρίσης. Απαντά θετικά στο ερώτημα αν η αλληλεγγύη μπορεί να θεωρηθεί καθήκον, υποστηρίζοντας ότι η αλληλεγγύη μπορεί να ανασυγκροτηθεί ως θετική διάσταση της κατηγορικής προσταγής και η ευδαιμονία των άλλων να αναπαρασταθεί ως ηθικό καθήκον για τα κοινωνικά υποκείμενα. Ο κανόνας της αλληλεγγύης με την έννοια αυτή περνά με επιτυχία την αρχή της καθολίκευσης, υποδεικνύοντας ότι, καθένας οφείλει να αντιλαμβάνεται τον άλλο έμπρακτα ως αυτοσκοπό, φορέα δικαιωματικά ίσης αυτονομίας και αξιοπρέπειας. Η έννοια της αλληλεγγύης αντιδιαστέλλεται με τις έννοιες της φιλανθρωπίας, της ελεημοσύνης, του οίκτου και της γενναιοδωρίας, που καθοδηγητική αρχή τους είναι ο πατερναλισμός της ευεργεσίας και όχι η αρχή της ισότητας, που προσιδιάζει σε όλα τα έλλογα υποκείμενα ως φορείς ίσης αξιοπρέπειας. Γίνεται αναφορά στην έννοια της βιοτικής αυτοτέλειας των ατόμων, ως προϋπόθεσης
για να μπορούν να απολαμβάνουν την ελευθερία τους, να θέτουν και να επιδιώκουν σκοπούς αυτόνομα και χωρίς καταναγκασμό. Υποστηρίζει την άποψη ότι οι άνθρωποι οφείλουν, δρώντες με αλληλεγγύη, να συμβάλλουν στην έμπρακτη κατοχύρωση βιοτικής ασφάλειας για όλους. Τέλος υποστηρίζει πως η ύπαρξη των Κοινωνικών Ιατρείων και Φαρμακείων Αλληλεγγύης στις συνθήκες της κρίσης, αποτελεί μια προσπάθεια προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και κατοχύρωσης της βιοτικής αυτοτέλειας για όλους.

Στο δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στο ζήτημα των οικονομικών κρίσεων και στην επίδραση τους στην υγεία. Παρουσιάζονται οι επιπτώσεις της ανεργίας και της φτώχειας στην υγεία, καθώς και η επίδραση των κρίσεων στα παιδιά και στο δείκτη των αυτοκτονιών. Επίσης, οι συνέπειες των μεγαλύτερων οικονομικών κρίσεων του προηγούμενου αιώνα στην υγεία των χωρών που επλήγησαν, αλλά και η διαφορετική επίδραση των οικονομικών κρίσεων στην υγεία των ανθρώπων, ανάλογα με τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν. Γίνεται αναφορά στην οικονομική κρίση στην Ελλάδα, στις συνέπειες της εφαρμογής των πολιτικών λιτότητας και τα αποτελέσματα τους στην υγεία των Ελλήνων.

Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στο δικαίωμα στην υγεία και στην προστασία του από το Σύνταγμα της χώρας ως κοινωνικό και ατομικό δικαίωμα. Στέκεται στην κατοχύρωση του κοινωνικού κράτους στο Σύνταγμα. Παρουσιάζει το κοινωνικό κράτος και το δικαίωμα στην υγεία στην Ελλάδα της κρίσης. Αναφέρεται στην προσέγγιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στο πώς αυτή μπορεί να αποτελέσει μια άλλη προσέγγιση της πολιτικής στη διάρκεια της κρίσης.
Στο τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στην έννοια της αλληλεγγύης και στην εξέλιξη της στην πορεία του χρόνου. Στέκεται στον ορισμό εργασίας των B. Prainsack και A. Buyx, για την αλληλεγγύη, ως μια δέσμευση να αναλάβουμε το κόστος να βοηθήσουμε άλλους με τους οποίους αναγνωρίζουμε ομοιότητα και στη σχέση αλληλεγγύης και βιοηθικής. Με βάση τον ορισμό των B. Prainsack και A. Buyx, διακρίνει την έννοια της αλληλεγγύης από τις συναφείς έννοιες της ενσυναίσθησης, της φιλανθρωπίας και του αλτρουισμού. Παρουσιάζει πώς η αλληλεγγύη αναδύεται στην Ελλάδα, ως απάντηση στην κρίση με ιδιαίτερη αναφορά στην εκδήλωση αλληλεγγύης στο χώρο της υγείας μέσω της περίπτωσης των Κοινωνικών Ιατρείων και Φαρμακείων Αλληλεγγύης που εμφανίστηκαν και λειτουργούν την περίοδο 2011-2015. Επιχειρεί κριτική προσέγγιση της δράσης των Κοινωνικών Ιατρείων και Φαρμακείων Αλληλεγγύης. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των συμπερασμάτων στο πέμπτο κεφάλαιο.

Ολόκληρη η εργασία στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://drive.google.com/open?id=0B9MB-ros_2DuV28teG8tVTEyWmM


«Κοινωνικά ιατρεία στην Ελλάδα της κρίσης: Η εμπειρία της παροχής υπηρεσιών υγείας όταν το Εθνικό Σύστημα Υγείας υποχωρεί»

Tελώνη Δήμητρα – Δώρα Αδάμ Σοφία
Παρατηρητήριο Οικονομικών και Κοινωνικών Εξελίξεων του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ
Νοέμβριος 2015

Περίληψη: Η συγκεκριμένη μελέτη παρουσιάζει αποτελέσματα από την έρευνα πεδίου που διενεργήθηκε αναφορικά με την ανάδυση των Κοινωνικών Ιατρείων (ΚΙ). Τα ΚΙ εμφανίστηκαν στην Ελλάδα μετά το ξέσπασμα της κρίσης και την υιοθέτηση μέτρων λιτότητας στο πλαίσιο των Μνημονίων Συνεργασίας που υπογράφηκαν ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και στους θεσμούς (ΕΚΤ, ΕΕ και ΔΝΤ). Σκοπός της έρευνας είναι η διερεύνηση του ρόλου των ΚΙ στην παροχή υπηρεσιών υγείας στο πλαίσιο της κρίσης και της συρρίκνωσης του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ). Λόγω του πλουραλισμού των ΚΙ αναφορικά με ένα πλήθος παραμέτρων (π.χ. θεσμική μορφή, αξιοποίηση πόρων, εσωτερική λειτουργία), η παρούσα μελέτη στοχεύει επίσης να αναδείξει ενδεχόμενες διαφορές ανάμεσα στον τρόπο λειτουργίας τους με βάση τον τύπο της ιδρυτικής ομάδας που πήρε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία τους.

Ολόκληρη η εργασία στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://drive.google.com/open?id=0B9MB-ros_2DuQ2puUzA0NS11M1E